Het belang van leeg en vol in Tai Chi

Drie woorden, meer had Yang Chengfu niet nodig om een van de kernprincipes van Tai Chi te verwoorden. 分虚实 fēn xū shí betekent letterlijk: “Maak een onderscheid tussen leeg en vol”. Het is de basis voor wendbaarheid en stabiliteit, voor verbondenheid en voor goed geworteld zijn in je kern.

Ik heb het woord ‘volledig’ altijd een van de meest fascinerende Nederlandse woorden gevonden. Het is niet alleen vol, maar ook ledig. Het is meer dan de som van de delen, totaal. Dit één worden van de tegenstellingen is de kern van Tai Chi. Het is de hereniging van Yin en Yang, het terugkeren naar een staat van niet-dualiteit.

De vierde richtlijn van Yang Chengfu (“Maak een onderscheid tussen leeg en vol”) maakt deze volledigheid mooi voelbaar. Centraal staat het onderscheid tussen de belaste (volle) en onbelaste (lege) delen van het lichaam, of het nu gaat om de voeten, handen of een ander lichaamsdeel. Dat heeft natuurlijk alles te maken met het onderscheid tussen yin en yang: leeg is yin, vol is yang. De eenheid van leeg en vol (‘volledig’) is de Taiji, het beroemde yin-yangsymbool.

Hele lichaam

In zijn beroemde werk ‘Het Complete Boek over de Vorm en Toepassing van Taijiquan’ (Tàijíquán Tǐ Yòng Quánshū) verwoordt Yang Chengfu het zo:

“Als niet elk deel van het lichaam zijn eigen leeg en vol kan beleven, dan is het lichaam verward en ongeordend, en zullen de bewegingen star en stram zijn.”

Fēn xū shí betekent dus dat je op elk moment precies voelt welk deel van je lichaam vol is en welk deel leeg. De makkelijkste manier om leeg en vol te leren onderscheiden is via de benen:

Ga rechtop staan en zet één voet naar voor en de andere voet naar achter. Maak de voorste voet vol door er je gewicht op te brengen. Verplaats dan je gewicht naar je achterste voet. De voorste wordt leeg en de achterste vol, alsof je benen grote waterbalonnen zijn en de voorste ballon leegstroomt in de achterste. Breng dan je gewicht terug naar voor enz.

Als iemand je lege been zachtjes zou aantikken en je verliest je evenwicht, dan was het niet echt leeg.  Als iemand op je volle been zou duwen en je zakt in, dan was het niet echt vol. Tracht deze oefening totaal te doen: je volle been is volledig dragend, je lege been is helemaal vrij.

Verandering

Het grote voordeel van het ervaren van het onderscheid tussen leeg en vol is beweeglijkheid. Als je beide benen gelijkmatig belast, lijk je heel stevig te staan, maar eigenlijk ben je behoorlijk kwetsbaar: bij de minste duw duurt het een eeuwigheid voor je kan reageren; je kan je niet soepel aanpassen.

In Tai Chi-terminologie wordt dat dubbele zwaarte genoemd (双重, shuāng zhòng). Een oude Tai Chi-spreuk zegt hierover: “Als er dubbele zwaarte is, is er stagnatie. Als er leeg en vol is, kan verandering ontstaan.”

Niet enkel voor het martiale aspect van Tai Chi is het onderscheid tussen leeg en vol belangrijk, maar ook voor je gezondheid. Een studie gepubliceerd in Journal of Biomechanics (2014) stelde vast dat ervaren Tai Chi-beoefenaars een betere proprioceptie en dynamische stabiliteit hebben. Dat komt door de continue gewichtsoverdracht tussen beide benen.

Bovendien vermindert de continue afwisseling van leeg en vol de zijwaartse krachten op de knieën bij draaibewegingen, zodat ook je knieën dus baat hebben van deze eenvoudige Tai Chi-richtlijn.