De kracht van geen kracht te gebruiken

Tai Chi werkt bij sommige mensen wat op de lachspieren. Het  is zogezegd een krijgskunst, maar je beweegt niet alleen extreem traag, maar volgens de zesde richtlijn van Yang Chengfu blijkbaar ook zonder enige kracht te gebruiken. Hoe moet je jezelf in hemelsnaam verdedigen met enkel je intentie? En toch is het mogelijk. Het kan zelfs heel deugddoend en verkwikkend zijn.

Over het belang en de kracht van de geest in Tai Chi is al veel geschreven, ook in deze blog. Het is dan ook een heel breed domein: je hebt de kracht van intentie, van verbeelding en van aandacht. Yang Chengfu vat het zoals steeds heel beknopt samen in zijn zesde richtlijn yòng yì bú yòng lì 用意不用力. dat betekent letterlijk: ‘Gebruik intentie, geen kracht’. Het is een van de meer subtiele, moeilijker te doorgronden richtlijnen, maar wel een sleutel tot meer eenheid in je bewegingen en in heel je manier van zijn.

Deur

Een tijd geleden ontdekte een leerling Tai Chi de betekenis ervan proefondervindelijk: ze ging gebukt onder ernstige pijnklachten en algehele lichaamszwakte. Ze had niet de kracht om de zware voordeur van de zaal te openen. Ze moest dus steeds wachten tot er iemand anders aan kwam om mee binnen te glippen.
Door vaak Tai Chi te oefenen leerde ze een andere soort kracht aan te spreken: met de klink van de deur in haar handen nam ze eerst even de tijd om zich goed te ‘ankeren’ in de grond, het bekken te ontspannen en de gewrichten te openen. Dan beeldde ze zich een pijl in die zich onder de grond richting de deur bewoog.
Sindsdien kon ze overal zelfstandig binnen, zelfs in het postkantoor waar ze met dezelfde problemen kampte.

Voor haar was het een magische ervaring, maar dat is het eigenlijk helemaal niet. Door de ontspanning, aarding en duidelijke intentie verbond ze alle lichaamsdelen met elkaar en bewoog ze als één geheel. Haar kracht werd de optelsom van alle spiergroepen, niet enkel van de arm- en schouderspieren.

Kracht

yòng yì bú yòng lì gaat dus niet over het totaal vermijden van spierkracht, maar eerder om het verschuiven van de regie: niet de armspieren bepalen de beweging, maar de intentie. Daardoor wordt heel het lichaam, inclusief de beenspieren, aangesproken, in een soort gerichte, bewuste organisatie.

Toen ik pas startte met Tai Chi zei mijn leraar dat je je armen moest optillen zonder kracht te gebruiken. Ik nam het heel letterlijk, zodat het een heel frustrerende ervaring werd. Hoe kan je nu iets opheffen zonder kracht? Tot ik begreep dat het gaat om eenheid: je kan je Qi laten zinken tot onder de voetzolen. Als je dan je voeten in de grond duwt, alsof je je afduwt op de aarde, dan gebruik je je hele lichaam. De armen lijken dan moeiteloos omhoog te zweven, alsof het twee houtblokken zijn die omhoog drijven naar de oppervlakte van het water.

Het is een beetje zoals een orkest. Wanneer elke muzikant er maar wat op los speelt, wordt het een kakofonie. Maar als er een dirigent is die het geheel aanstuurt, ontstaat er muziek. In de visie van Yang Chengfu is intentie de dirigent en zijn de individuele spieren de afzonderlijke instrumenten.

Intentie

Veel mensen die starten met Tai Chi doen echter precies het omgekeerde: ze proberen een beweging te “forceren”. Schouders gaan omhoog, armspieren spannen zich aan, de adem stokt een beetje. Het lichaam geraakt in een soort overload, zoals een computer waarop tientallen programma’s tegelijkertijd draaien. De ventilator loeit, maar het systeem werkt trager.
Wanneer je intentie de leiding neemt, gebeurt er iets anders. Je spieren werken nog steeds, maar efficiënter, in ketens door het hele lichaam. Je kracht komt niet uit één gespannen spiergroep maar uit de gecoördineerde samenwerking van je hele lichaam: voeten, benen, romp en armen. Dat geeft, paradoxaal genoeg, minder spanning maar meer effect.

Yòng yì bú yòng lì is dus geen oproep tot passiviteit. Het is eerder een uitnodiging tot intelligente kracht — kracht die ontstaat uit structuur, timing en intentie.

Het komt erop aan om even te ademen, de beweging te voelen, de gewrichten te openen en ontspannen, en de dirigent in jezelf het orkest te laten leiden.